"Ҳеч тўхтамасдан ҳаракат қилуб турғон вужудимизга, танимизга сув-ҳаво не қадар зарур бўлса, маишат йўлида ҳар хил қора кирлар ила кирланган руҳимиз учун ҳам шул қадар адабиёт керакдир. Адабиёт яшаса — миллат яшар".     Абдулҳамид Чўлпон

Эрнест Хемингуэй. Ёмғирда қолган мушук (ҳикоя)

Ўқилди: 1 034

hemingueyМеҳмонхона олдига келиб тушган америкаликлар атига иккитагина киши эди: эр-хотин муҳожирлар. Улар ўз хоналари томон йўл олишар экан, йўлларида, зиналарда учратган одамларидан ҳеч қайсисини танимадилар. Муҳожирларнинг кўм-кўк денгиз томон юз тутган хонаси иккинчи қаватда жойлашганди. Яна катта боғ билан битта уруш ёдгорлиги ҳам хонага рўбарў ерда эди. Бу улкан боғ ичида ўсиб ётган баҳайбат пальма дарахтлари ҳамда йўлкалар четига ўрнатилган ўриндиқлар боғ кўркига яна-да кўрк бағишлаб турарди. Ҳаво соз бўлган чоғлар бу ерда кичкинагина кўргазма стендини кўтариб олган қандайдир рассом пайдо бўлиб қоларди. Осмонга беҳадик бўй чўзиб кетган салобатли пальма виқори ҳамда бепоён боғ билан денгизга юзланиб турган меҳмонхона биносининг ярқироқ ранглари бу рассомга жуда манзур бўларди. Бояги уруш ёдгорлигини томоша қилиш учун ҳам бу ерга узоқ-яқиндан кўплаб италияликлар келиб туришарди. Ҳайкал бронзадан ишланган бўлиб, ёмғир остида у яна-да ярқираб кўринарди. Айни чоғда ҳаво тунд, шаррос ёмғир қуярди. Пальма япроқлари учидан ҳам ёмғир томчилари бир-бир томчилаб тушарди. Боғдаги шағал йўлак узра ёмғир сувлари катта-кичик ҳалқоблар ҳосил қилганди. Бир томондан чексиз денгиз бетаскин тўлғониб ётар, жала остида қолган асов тўлқинлар дам ўриндиқларгача урилиб келар, дам ўтмай шаштларидан қайтиб, тағин ортга чекиниб кетишарди. Уруш ёдгорлиги ёнидаги майдон ичида турган турли сайёҳларнинг енгил машиналари ҳам бир зумда бу ерни тарк этиб жўнаб кетишди. Майдон четидаги қандайдир кафе остонасида пайдо бўлиб қолган битта официант кимсасиз қолган майдон сатҳи узра термулганча туриб қолди.
Шу пайт бояги америкалик муҳожир аёл ҳам деразадан ташқарини кузатиб турарди. Ташқарида, шундоққина дераза тагида эса қаёқдандир келиб қолган кичкинагина бир мушук ўша ерда турган битта яшил стол остида шумшайганча чўккалаб ўтирарди. Жонивор шалаббо бўлмаслик учун зўр бериб ғужанак бўлиб олишга уринарди.
“Мен пастга тушиб, анави мушукчани олиб чиқаман”, — деб қолди аёл бирдан.
“Мен олиб чиқа қолай”, — дея таклиф қилди каравотида ётган эри.
“Йўқ-йўқ, ўзим. Бечора мушукча ёмғирдан қочиб, стол тагига ўтирволибди-да, шўрлик ўзини қуруқ сақлашга чунонам ҳаракат қиляптики!”
Эри индамай каравотнинг оёқ томонидаги бир жуфт ёстиқ устига ястаниб олганча яна китоб ўқишда давом этди.
“Ўзинг биласан, фақат ивиб кетмагин”, — деб қолди у хотинининг орқасидан.
Аёл пастга тушиши билан меҳмонхона хўжайини у ёнидан ўтиб кетаётган вақтда хонимга бош эгиб таъзим қилди. Хўжайиннинг иш столи меҳмонхонанинг энг узоқ бурчагида жойлашганди. У новча бўйли, ёши ўтинқираб қолган бир эркак эди.
“Ҳозир бу ишни қандай уддалаганимни кўрасизлар”, — деб ҳовлиқди аёл хўжайинга қараб қўйиб, негаки меҳмонхона соҳиби хонимга бир кўришдаёқ маъқул бўлганди.
“Si, si, signora, brutto tempo*(1) Бунақа об-ҳавода ташқарига чиқиб бўлмайди ахир”.
Хўжайин дим хонанинг бир бурчагидаги столи ортида жавраганча қолиб кетаверди. Хоним унинг гапига қулоқ осмасдан югурганча ташқарига чиқиб кетди. Шундай бўлса-да унга хўжайин ёқиб қолганди. Аёлга меҳмонхона эгасининг ҳар қандай шикояту норозиликларни-да ўта жиддий равишда қабул қилиши ёқиб тушганди. У тағин эркакдаги салобатни ёқтирганди. Ундаги хонимга бўлган мулозаматни ёқтирганди. Ҳаттоки аёл хўжайиндаги меҳмонхона соҳиби бўлишлик ғурурини ҳам ёқтириб қолганди. Яна эркакнинг қари, семиз юзи билан баҳайбат қўлларигача аёлнинг кўнглига ўтириб қолганди.
Меҳмонхона эгасидан мамнун бўлган ҳолда аёл эшикни зарб билан очди-ю, ташқарига қараб қолди. Ёмғир янаям авж олган эди. Чарм ёмғирпўшига маҳкам ўраниб олган бир эркак кафе томонга қараб бўм-бўш майдонни шошилганча кесиб ўтди. Ҳалиги мушук шу атрофда, тахминан ўнг тарафда бўлиши керак. Эҳтимол бечорагина биронта ўсимлик остида ғуж бўлиб ўтиргандир. Хоним ҳамон остонада қадалиб турар экан, боши устида соябон очилганини пайқади. Орқасида уларнинг хонасига хизмат кўрсатувчи оқсоч аёл соябон кўтариб турарди.
“Сиз ивиб кетмаслигингиз керак”, — деб жилмайди у итальянча сўзлаб. Шубҳасиз, оқсочни меҳмонхона эгаси юборган эди. Хоним боши узра соябонни тутиб турган шу оқсоч билан то ўзининг деразаси остига етиб келгунича шағал йўлакча бўйлаб бирга кетишди. Ўша яшил стол ҳамон шу ерда турар, у ёмғирда ювилиб, яна-да яшил тусда жилоланарди, аммо унинг тагидаги мушук шу тобда қаёққадир ғойиб бўлганди.
Хоним бирдан маъюс тортди. Оқсоч аёлга хавотирланиб қараб қўйди:
“Ha perduto qualque cosa, Signora?”* (2) – дея аста сўради у.
“Анави ерда мушук бор эди”, — деди базўр америкалик хоним.
“Мушук?”.
“Si, il gatto”* (3)
“Вой, мушук дейсизми?” – оқсоч қаҳ-қаҳ отиб кулиб юборди. “Ёмғирда қолган мушук?”
“Ҳа”, — деди хоним ғамгин, “анави стол тагида ўтирганди”. Кейин у тўсатдан инграб юборди. “О, мен уни шунчалар хоҳлаган эдимки! Ўша мушукчани шунақаям истовдимки — ” Аёл қаттиқ афсусланганча инглизчалаб гапирар, оқсоч эса унинг ниятини тушуна олмай ҳадеб юзини тириштирарди.
“Юра қолинг, сеньора”, — деди у. “Ичкарига киришимиз керак. Ахир ивиб кетасиз”.
“Ҳа, бошқа иложимиз ҳам йўқ”, — деди америкалик аёл ночор.
Улар яна шағал йўлакча узра ортларига қайтиб, эшикдан кириб кетдилар. Оқсоч соябонни йиғиб олиш учун бир дақиқа ташқарида қолди. Инглиз хоним ёнидан ўтиб кетаётган онда меҳмонхона соҳиби унга аввалгидай таъзим қилиб қўйди. Лекин бу сафар аёлга унинг қилиғи эриш туюлиб кетди. Шу билан бирга хўжайиннинг бу одати ёш хонимга боягина қилмоқчи бўлган ишининг нечоғлик арзимас ва айни пайтда ғоятда муҳим бурч эканлигини англатиб юборди. Аёл энг катта аҳамиятга эга бўлган кичкинагина яхшиликни ҳам эплаб амалга ошира олмагани учун бир лаҳза кўнгли чўкиб туриб қолди.

Изоҳлар:

* 1 – “Лекин сеньора, ҳавонинг авзойи бузуқ”. (итальян.)
* 2 — “Бирор нарсангизни йўқотиб қўйдингизми, хоним?”
* 3 — “Ҳа, ҳа, мушук бор эди”.

Инглиз тилидан
Қандилат Юсупова таржимаси

Сайт бўлими: Жаҳон насри

Қўшимча:

Ўзбекистон Миллий кутубхонасида “Звезда Востока” журналининг 85 йиллигига бағишланган тадбир бўлиб ўтди Ўзбекистон Миллий кутубхонасида “Звезда Востока” журналининг 85 йиллигига бағишланган тадбир бўлиб ўтди
Александр ФАЙНБЕРГ, Ўзбекистон халқ шоири Александр ФАЙНБЕРГ, Ўзбекистон халқ шоири
СИРОЖИДДИН САЙЙИД  (1958) СИРОЖИДДИН САЙЙИД (1958)
САМАРҚАНДДА КЎЧМА ЙИҒИЛИШ САМАРҚАНДДА КЎЧМА ЙИҒИЛИШ